Dil – Yapıcı Eleştiri

Yapıcı Eleştiri kişiyi eleştirme
Yapıcı Eleştiri

Yapıcı Eleştiri

Hepimiz hayatımızda bir kere de olsa aşağıdaki olumsuz davranışlardan birini sergileyen insanlarla karşılaşmışızdır:

  • Küfreden
  • Tehdit eden
  • Yalan söyleyen
  • Dedikodu yapan
  • Cesaret kıran
  • Kendine acındıran
  • Başkalarını yargılayan
  • Etnik ve ırksal hakaretlerde bulunan…
  • Aşırı derecede kusur bulan ve eleştiren
  • Bilmediği halde biliyormuş gibi davranan
  • Cinsiyet Ayrımcılığı yapan
  • Yaşla ilgili küçümseyici laflar eden
  • Başkalarının lafını kesen
  • Yapmacık ve samimiyetsiz davranan…

Bu insanlarla karşılaşmayanımız var mıdır acaba? Bunların bazılarını siz de yapıyorsunuz desem, üzerine alınan kaç kişi çıkar ? Bu yüzden; kendinizi bir gözden geçirin, çevrenizde samimiyetine inandığınız dostlarınıza bir sorun.


Peki, Olumsuz yaklaşımlar karşısında geliştireceğimiz yöntem nedir?

Nasıl bir yol izlemeliyiz ki, hem olumsuz yaklaşımlardan kendimizi uzak tutalım hem de olumsuz bir yaklaşım karşısında darbe almadan veya en az darbeyle kurtulmak yanında yapıcı bir yaklaşım da ortaya koyabilelim?

Eleştiri sözcüğüne de aslında toplumumuzda genellikle olumsuzlukları ifade eden bir anlam yüklenmiş. Onun için de sözcüğün başına olumlu, yapıcı gibi gereksiz bir sıfat koyma ihtiyacı duyarız.

Eleştiride en iyi performansı yakalamak istiyorsanız aşağıdaki yaklaşımlardan uzak durmalısınız:

  • Çatışma çok kötü bir şeydir. Mümkün olduğunca kaçınmak zorundayız. Birbirimizden aynı şeyleri bekleyip aynı fikirde olmaya özen göstermeliyiz.
  • Benim ihtiyaçlarım senin ihtiyaçlarından daha mantıklı. Sadece benim ihtiyaçlarım önemli, senin isteklerin önemsiz ve aptalca… Ben haklıyım, sen haksızsın. Ben iyiyim, sen kötüsün.
  • Yalnızca bir kişi haklıdır. İkimizden biri istediği şeyi elde edebilir, öteki kaybetmeye mahkumdur. Kazanan birileri varsa kaybeden birileri de vardır. Kazananın ben olduğumdan emin olmalıyım…
Eleştiri sırasında muhatabınızın inançlarına ya da kimliğine saldırıda bulunmak ya da muhatabınızın böyle düşünmesine neden olabilecek herhangi bir üslup sergilemek yapabileceğiniz en büyük hatadır.

Eleştiri Yaparken Nelere Dikkat Etmeliyiz ?

  • Kötü zamanlama, haklı olduğumuzu düşündüğümüz zamanlarda bile bizi hüsrana uğratır.
  • Eleştireceğimiz şey, davranış olmalı, kişiyi suçlamak, ne yaparsak yapalım olumsuz tepkilerle karşılaşmamıza neden olur.
  • Eleştiride, gereksiz konulardan uzak durmaya özen göstermek gerekir.
  • Bazı duygularımızı öfkeyle örtbas etmeye çalışmak, savunma mekanizmasının harekete geçmesi için yeterli bir nedendir.
  • İmkansız isteklerden uzak durmak gerekir.
  • Tehditler ve kafa tutmalar hiçbir işe yaramaz, karşımızdaki kişiyi öfkelendirir.
  • Ortalığı kızıştırmaya çalışmak da öyledir. Bir olumsuzluk yaşandığında ortalığı kızıştırmaya çalışan insanlarla da karşılaşabiliriz. Onlara karşı da dikkatli olmak gerekir.

Çatışmanın kaçınılmaz olduğu durumlarda her iki tarafın da gereksinimlerinin önemli olduğu unutulmamalı ve her iki tarafın da haklı olduğu vurgulanmalı. Tartışmanın savaşa-rekabete döneceğini hissettiğinizde konuyu başka bir zamana ertelemek ise en mantıklısı olacaktır.

Eleştiride yapıcı olmak istiyorsak:

  • Uygun bir zaman belirleyin.
  • Sorunu hem kendi zihninizde hem de muhatabınızın zihninde iyice belirecek şekilde izah edin.
  • Eleştiri sırasında konuyu dağıtmayın, sonuca odaklanmaya çalışın.
  • Değişiklik önermek, muhatabınızın yumuşamasına ve durumu farklı yönlerden değerlendirmesine yardımcı olacaktır.
  • Ortaya koyduğunuz önerilerin sonuçlarını, muhatabınızın çok net bir şekilde görmesini sağlayın.
  • Herhangi bir kızışmaya engel olun. Mola verebilir, konum değiştirebilirsiniz.
  • Eleştiri sonrası bir sonuca varın, illa da söylediklerinizi kabul ettirmek anlamında değil tabii ki. Karşı öneride bulunabilirsiniz, erteleyebilirsiniz…

Eleştiriyi yapıcı kılmak için; eleştirimizi ya da eleştirmeni yeniden çerçeveleme gerekebilir. 

Eleştiride olumlu niyet kadar, bu olumlu niyetinizi karşınızdakine olumlu bir şekilde sunmak da önemlidir. Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz: Eleştiriyi sorun çerçevesinden istenen sonuç çerçevesine çekebilmek için kullanacağımız sözcüklerin, kuracağımız cümlelerin kişinin olumlu düşüncelerini su yüzüne çıkaracak sözcükler/cümleler olmasına dikkat etmeliyiz. Herhangi bir alışverişte “Çok pahalı” ifadesi yerine, maliyetini nasıl karşılayacağımız sorulabilir. Ortaya konulan bir önerinin “zaman kaybı” olduğunu söylemek yerine kaynakların mantıklı bir şekilde nasıl kullanılacağını dile getirilebilir. Dikkatinizi çekti mi bilmem ama eleştiride cümleyi soru haline getirmeniz çok işinize yarayacaktır. Sorular içinde de “nasıl” sorusu muhatabınızın olumlu yönde fikir geliştirmesine büyük yardımda bulunacaktır.

 

Eleştiride Olamaması Gerekenler Eleştiriye Alternatif Yaklaşımlar
  • Öneriniz çok yüzeysel.
  • Bu proje çok pahalıya mal olur.
  • Başarısızlık korkunu yenmen gerekir.
  • İşi bu şekilde yapmanız sadece bir zaman kaybı.
  • Önerinizin, sürekli ve derinlemesine bir gelişimi ortaya koyacağından NASIL emin olabilirsiniz?
  • Bu projenin maliyetini NASIL karşılayabiliriz?
  • Başarılı olma isteğini NASIL harekete geçirebilirsin?

Paylaşın !

Serbest Yazı

Serbest Yazı

Fikrinizi Paylaşın :)

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.